ระบบทางเดินอาหารและระบบลำไส้ เป็นระบบการทำงานของร่างกายที่สำคัญอย่างยิ่ง ด้วยร่างกายของเราจำเป็นต้องได้รับสารอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อให้ร่างกายได้รับพลังงาน เซลล์และฮอร์โมนสามารถทำงานได้ปกติ ซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ รวมถึงขับถ่ายของเสียออกจากร่างกาย ไม่ว่าจะโปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน แร่ธาตุ วิตามินต่างๆ ซึ่งสารอาหารเหล่านี้จะได้รับเข้ามาผ่านระบบทางเดินอาหาร ดูดซึมผ่านลำไส้ แน่นอนว่า หากระบบทางเดินอาหารและระบบลำไส้ทำงานผิดปกติไป ร่างกายของเราก็อาจไม่ได้รับสารอาหารที่มีประโยชน์ หรือทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ จนส่งผลต่อสุขภาพโดยรวม
แล้วสัญญาณไหนกันที่บ่งบอกว่าระบบทางเดินอาหารและระบบลำไส้กำลังทำงานผิดปกติล่ะ? บอกเลยว่า สัญญาณนั้นสังเกตได้ง่ายกว่าที่คิด อย่างการสังเกตลักษณะและสีอุจจาระที่มาจากระบบขับถ่ายของเรา หากใครที่นานๆ ทีขับถ่าย มักจะรู้สึกว่าท้องผูก อุจจาระแข็ง หรือแม้ทั่งเหลวเกินไป อย่ามองข้ามปัญหาเหล่านี้เด็ดขาด เพราะหากปล่อยอาการเหล่านี้ทิ้งไว้นานๆ อาจนำไปสู่โรคอันตราย สุขภาพแย่เกินกว่าจะรักษาก็เป็นได้ และบทความนี้จะพาทุกคนไปเช็กสุขภาพลำไส้ผ่านการสังเกตสีและลักษณะอุจจาระกัน
อุจจาระแข็ง ก้อนใหญ่
ลักษณะอุจจาระแข็ง ก้อนใหญ่ มาพร้อมอาการขับถ่ายไม่ออก ขับถ่ายลำบาก อาจบ่งบอกว่าระบบย่อยอาหารของเรากำลังทำงานผิดปกติ โดยลำไส้ใหญ่อาจไม่สามารถกำจัดของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ หรือดูดซึมวิตามิน จุลินทรีย์ที่จำเป็นไว้ในลำไส้ได้ ทำให้ขับถ่ายไม่ออก มีอาการท้องผูกเรื้อรัง รู้สึกอึดอัด แน่นท้อง บางรายอาจมีอาการรุนแรงจนขับถ่ายออกมาเป็นเลือด ปัญหานี้อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ขาดกากใยอาหาร รับประทานผักและผลไม้น้อย ดื่มน้ำไม่เพียงพอ ไม่ได้ออกกำลังกาย หรือพฤติกรรมกลั้นอุจจาระบ่อยๆ ก็อาจทำให้ลำไส้ดูดน้ำจากอุจจาระมากขึ้น จนอุจจาระแข็ง ก้อนใหญ่ได้เช่นกัน
อุจจาระเรียวยาว แต่แข็ง
ถัดมากับอุจจาระเรียวยาว แต่แข็ง อาจมีผิวขรุขระ ขับถ่ายไม่ออก หรือต้องใช้แรงเบ่งมาก เป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนว่าร่างกายเกิดภาวะขาดน้ำ ในหนึ่งวันดื่มน้ำไม่เพียงพอ โดยเราควรดื่มน้ำให้ได้อย่างน้อยวันละ 7-8 แก้ว หากใครที่ดื่มน้ำน้อย แนะนำให้เพิ่มปริมาณการดื่มน้ำ พร้อมกับเลือกทานอาหารที่มีกากใย หรือไฟเบอร์สูง เพื่อช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานเป็นปกติ ขับถ่ายได้คล่องมากขึ้น
อุจจาระมีลักษณะเป็นก้อนแข็งเล็กๆ
บางคนอาจนานๆ ทีถ่ายอุจจาระ และเมื่อถ่ายออกมาที อุจจาระก็มีลักษณะเป็นก้อนเล็กๆ แข็งๆ เหมือนอุจจาระกระต่าย มาพร้อมอาการท้องผูก มวนท้อง อาจเกิดจากการที่ลำไส้ขาดไฟเบอร์ กากใยอาหาร ดื่มน้ำน้อย และทานยาบางชนิดที่จะเพิ่มการดูดซึมน้ำจากกากอาหาร ทำให้กากอาหารแข็งและเคลื่อนตัวได้ยาก แม้จะดูเป็นอาการที่ไม่รุนแรง แต่หากปล่อยทิ้งไว้ในระยะยาว อาจนำไปสู่ภาวะท้องผูกเรื้อรังและเสี่ยงต่อโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ด้วย
อุจจาระมีลักษณะเป็นมูก
ส่วนมีลักษณะเป็นมูก หรือมีลักษณะเป็นสีใสๆ มักพบได้บ่อยในกลุ่มเด็กเล็ก โดยทั่วไปไม่ถือว่ามีความรุนแรงหรือนับเป็นอาการผิดปกติ แต่หากพบว่าสีอุจจาระเป็นสีใสปนกับเหลือง ควรระมัดระวังและสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด เพราะอาจเป็นสัญญาณเตือนว่า ลำไส้กำลังอักเสบ
อุจจาระมีลักษณะเหลวกึ่งก้อน
หากขับถ่ายได้ง่าย แต่อุจจาระมีลักษณะเหลวกึ่งก้อน เปื่อยยุ่ย ก็ไม่ถือว่าเราขับถ่ายได้ปกติ เพราะนี่เป็นสัญญาณเริ่มต้นของปัญหาท้องเสีย ท้องร่วง อาจเกิดจากความไม่สมดุลของแบคทีเรียในลำไส้ ยิ่งหากถ่ายออกมาเป็นอุจจาระมีลักษณะเหลวกึ่งก้อนติดต่อกันหลายๆ ครั้ง อาจนำไปสู่ภาวะร่างกายขาดน้ำและสารอาหารได้ แนะนำให้ปรับการทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ และเพิ่มจุลินทรีย์ดีเพื่อฟื้นฟูระบบย่อยอาหารให้มีความสมดุลมากขึ้น
อุจจาระมีลักษณะเหลวเป็นน้ำ
ลักษณะอุจจาระอีกอย่างที่น่ากลัว คือ อุจจาระมีลักษณะเหลวเป็นน้ำ ท้องเสีย ถ่ายบ่อย เพราะนี่เป็นสัญญาณเตือนว่า ระบบทางเดินอาหารเกิดการติดเชื้อ และนำไปสู่ภาวะร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่อย่างรวดเร็ว หากใครที่เผชิญปัญหานี้ ควรหมั่นดื่มน้ำบ่อยๆ พร้อมกับกินเกลือแร่เพื่อช่วยปรับสมดุลในร่างกาย และหากอาการท้องเสีย ถ่ายเหลวยังไม่ดีขึ้นภายใน 1 วัน ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที เพื่อตรวจอาการอย่างละเอียด
อุจจาระมีลักษณะเรียว ผิวเรียบ
สุดท้ายคือลักษณะอุจจาระที่บ่งบอกว่าเรามีสุขภาพลำไส้ปกติ และมีสุขภาพค่อนข้างดี โดยอุจจาระจะต้องมีลักษณะเรียว ผิวเรียบ รูปทรงคล้ายกับกล้วยหอม นิ่ม ไม่แข็งเกินไป มีสีน้ำตาลและเหลือง นอกจากนี้ยังต้องขับถ่ายได้ปกติ ไม่ต้องใช้แรงเบ่ง หรือรู้สึกปวดท้องรุนแรงขณะถ่าย หากอุจจาระมีลักษณะตามนี้ก็แสดงว่า ระบบทางเดินอาหารทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ย่อยอาหารได้ครบ ลำไส้สามารถดูดซึมสารอาหารที่จำเป็น กำจัดของเสียได้ปกติ และร่างกายมีความสมดุล
การใส่ใจกับการสังเกตลักษณะอุจจาระเป็นวิธีง่ายๆ ที่ช่วยให้เราเฝ้าระวังสุขภาพของระบบทางเดินอาหาร สุขภาพลำไส้ และร่างกายโดยรวมได้ โดยทั่วไป อุจจาระควรมีสีธรรมชาติอย่างสีน้ำตาลและเหลือง มีลักษณะเรียว ผิวเรียบ ขับถ่ายง่าย แต่หากพบว่ามีสีและลักษณะที่ผิดเพี้ยนไปจากนี้ ไม่ว่าจะอุจจาระแข็ง ก้อนใหญ่ ขับถ่ายไม่ออก ลักษณะกึ่งเหลว กึ่งก้อน ถ่ายออกมาเป็นก้อนเล็กๆ ไปจนถึงน้ำเหลว พร้อมพบสีอื่นๆ เจือปน อาจเป็นสัญญาณเตือนว่า ลำไส้มีปัญหา ไม่สามารถดูดซึมสารอาหารได้ หรือร่างกายเกิดภาวะขาดน้ำ ซึ่งหากปล่อยปัญหานี้สะสม ทิ้งไว้นานๆ โดยไม่ปรับพฤติกรรม หรือรักษาอย่างเหมาะสม อาจนำไปสู่โรคร้ายอย่างมะเร็งลำไส้ ลำไส้อักเสบในอนาคตได้ ฉะนั้นเราควรดูแลสุขภาพลำไส้ให้ดีตั้งแต่ต้น แนะนำให้เลือกทานอาหารที่มีไฟเบอร์ กากใยอาหาร และโพรไบโอติก ดื่มน้ำเพียงพอกับความต้องการกาย หมั่นออกกำลังกาย รวมถึงการตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อตรวจลำไส้และอวัยวะภายในอย่างละเอียด
