ส่วนลักษณะต้องห้าม คือ ต้องไม่ติดยาเสพติด ไม่เป็นบุคคลล้มละลาย ไม่เป็นบุคคลที่ถูกห้ามใช้สิทธิเลือกตั้ง ไม่ถูกจำคุกและถูกคุมขังอยู่โดยหมายของศาล ไม่เป็นผู้พ้นโทษจำคุกมายังไม่ถึงห้าปี ฯลฯ

แม้รัฐธรรมนูญจะกำหนดลักษณะต้องห้ามของบุคคลที่จะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีไว้มากมาย หากแต่สังคมยังเห็นว่า หลายคนที่ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีมีคุณลักษณะที่ไม่เหมาะสม กล่าวคือ เป็นบุคคลที่ดำรงตนโดยไม่คำนึงถึงหรือยึดมั่นใน คุณธรรมและจริยธรรม

คุณธรรมและจริยธรรม เป็นคุณลักษณะอันสำคัญที่บุคคลผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองควรจะต้องมีด้วยสำนึกของตนเอง หากแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เหล่านักการเมืองก็หาได้ยึดถือหรือหวั่นเกรงต่อโทษที่จะได้รับจากการฝ่าฝืนมาตรฐานทางคุณธรรมหรือจริยธรรมไม่

ประมวลจริยธรรมของนักการเมือง จึงเป็นเพียงถ้อยคำสวยหรูที่บัญญัติไว้สำหรับองค์กรนักการเมืองนั้นๆ มิได้มีผู้ใดให้ความสนใจ

รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันจึงต้องกำหนดกลไกบังคับให้นักการเมืองต้องปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรม โดยหากฝ่าฝืนจะมีโทษถึงถูกถอดถอนออกจากตำแหน่ง หรือถูกจำกัดมิให้ดำรงตำแหน่งสำคัญๆ ทางการเมือง

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บุคคลที่จะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี จะต้องไม่มีลักษณะต้องห้ามพิเศษอีกหนึ่งข้อ กล่าวคือ ต้องไม่เป็นผู้มีพฤติกรรมบกพร่องทางจริยธรรม ด้วย แม้จะเป็น การบกพร่องทางจริยธรรมที่ไม่ร้ายแรง ก็ตาม

ทั้งนี้ เพราะรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 มาตรา 279 ที่ว่าด้วย จริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและเจ้าหน้าที่ของรัฐ ในวรรคสี่ ได้กำหนดไว้ว่า การพิจารณา สรรหา กลั่นกรอง หรือแต่งตั้งบุคคลใด เข้าสู่ตำแหน่งที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการใช้อำนาจรัฐ รวมทั้งการโยกย้าย การเลื่อนตำแหน่ง การเลื่อนเงินเดือน และการลงโทษบุคคลนั้น จะต้องเป็นไปตามระบบคุณธรรมและคำนึงถึงพฤติกรรมทางจริยธรรมของบุคคลดังกล่าวด้วย

การแต่งตั้งบุคคลให้ดำรงตำแหน่ง รัฐมนตรี ถือได้ว่า เป็น การแต่งตั้งบุคคลให้เข้าสู่ตำแหน่งที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการใช้อำนาจรัฐ เพราะนอกจากรัฐมนตรีจะมีอำนาจหน้าที่ในทางการเมืองอันเกี่ยวกับนโยบายของคณะรัฐมนตรีเองแล้ว รัฐมนตรียังมีอำนาจหน้าที่ของฝ่ายปกครองในฐานะที่เป็นบุคคลผู้ใช้อำนาจทางปกครองระดับสูงสุดของกระทรวง ทบวง กรมต่างๆ อีกด้วย

ดังนั้น ในการจัดตั้งหรือปรับคณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรีจะต้องคำนึงถึง ระบบคุณธรรมและพฤติกรรมทางจริยธรรม ของบุคคลที่จะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งด้วย เพราะหากนายกรัฐมนตรีเสนอชื่อผู้ที่มีความบกพร่องทางจริยธรรมให้เป็นรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรีเองก็อาจถูก ส.ส.จำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในสี่ หรือประชาชนไม่น้อยกว่าสองหมื่นคน ร้องต่อประธานวุฒิสภาให้ถอดถอนออกจากตำแหน่งได้ตาม มาตรา 274 ในฐาน จงใจใช้อำนาจหน้าที่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ

หากแต่การคำนึงถึง พฤติกรรมทางจริยธรรม ของบุคคลที่จะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีนั้น นายกรัฐมนตรีหรือพรรคการเมืองจะไม่สามารถพิจารณาเกี่ยวกับพฤติกรรมทางจริยธรรมของบุคคลที่จะเป็นรัฐมนตรีได้ตามลำพังอีกแล้ว เนื่องจากมาตรา 244(2) กำหนดให้ ผู้ตรวจการแผ่นดิน มีอำนาจหน้าที่ในการดำเนินการเกี่ยวกับจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและเจ้าหน้าที่ของรัฐ ตามมาตรา 279 วรรคสาม

กล่าวคือ ผู้ตรวจการแผ่นดิน มีอำนาจหน้าที่ในการสอบสวนและตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง หากพบว่ามีการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรม ก็จะรายงานต่อรัฐสภา ครม. หรือสภาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ หากเป็นการกระทำผิดร้ายแรงก็จะส่งเรื่องให้ ป.ป.ช.พิจารณาดำเนินการ โดยให้ถือเป็นเหตุที่จะถูกถอดถอนจากตำแหน่งตามมาตรา 270

การกระทำของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองที่ผู้ตรวจการแผ่นดินมีความเห็นว่า ถึงแม้จะเป็นการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างไม่ร้ายแรง และได้ส่งรายงานให้องค์กรที่เกี่ยวข้องทราบ ก็ต้องถือว่าการกระทำนั้นเป็น ความบกพร่องของพฤติกรรมทางจริยธรรม เช่นกัน

ซึ่ง ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง อันหมายถึง นายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี-รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี ฯลฯ หากเป็น ผู้บกพร่องทางจริยธรรม แล้ว ถึงแม้ว่าจะ ไม่ร้ายแรง ก็ตาม ก็ถือว่าเป็นผู้มี พฤติกรรมทางจริยธรรม อันไม่เหมาะสม ซึ่งนายกรัฐมนตรี ต้องคำนึงถึง ในการพิจารณาแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง รัฐมนตรี ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

ตั้งแต่นี้ต่อไป ประมวลจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง จึงมิใช่เป็นเพียงถ้อยคำสวยหรูที่บัญญัติไว้โดยไม่มีใครให้ความสนใจ

กีรปย  กฤตธีรานนท์

บึ้ม...ใต้เมืองหลวงมหันตภัยใกล้ตัว

เหมือนกับหนังแอ็กชั่น เมื่อท่อระบายน้ำเกิดระเบิดขึ้นกลางเมืองหลวง อะไรคือ สาเหตุ จนท.กรมธุรกิจพลังงาน มีคำตอบ