ในรอบปี 2550 วธ.ยังคงเน้น ยุทธศาสตร์ 4 ด้าน ได้แก่ การรักษาสืบทอดวัฒนธรรมของชาติและความหลากหลายของวัฒนธรรมท้องถิ่นให้คงอยู่อย่างมั่นคง,การสร้างค่านิยม จิตสำนึก และภูมิปัญญาคนไทย, การนำทุนทางวัฒนธรรมของประเทศมาสร้างคุณค่าทางสังคมและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ และการบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรม แต่ความเข้มข้นก็ยังอยู่ที่การ กระตุ้นเตือน รณรงค์ ให้สังคมเห็นคุณค่าของวัฒนธรรม พฤติกรรมที่เหมาะสมดีงาม เห็นได้จากเหตุการณ์ที่ คุณหญิงไขศรี พบเจอกับการแต่งกายและพฤติกรรมไม่เหมาะสมของนักศึกษาสาวกลุ่มหนึ่งที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม หรือวัดโพธิ์ จนกลายเป็นกระแสฮือฮาของสังคม ส่งผลให้มหาวิทยาลัย รวมถึงกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ตื่นตัวกับชุดแต่งกายของนักศึกษาหญิง-ชาย จนถึงขั้นประกาศเป็นวาระแห่งชาติ

ภาพการรณรงค์ของ วธ.มีความชัดเจนมากขึ้น เมื่อ นายวัฒนะ บุญจับ นักวิชาการ สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร ออกมาชี้ว่า ปัจจุบันเด็กไทยนิยมพูดจา “แอ๊บแบ๊ว” เลียนแบบดารา จุดกระแสการรณรงค์การใช้ภาษาไทยอย่างถูกต้องให้ติดหูติดตาประชาชน แม้กระทั่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ยังทรงมีพระราชดำรัสกับคณะเอกอัครราชทูตและกงสุลใหญ่ไทยที่เข้าเฝ้าฯ ด้วยว่า ทรงห่วงภาษาไทย และความเป็นไทยอย่างยิ่ง

ผลของการรณรงค์ กระตุ้นเตือนของวธ. หลายครั้งมีทั้งเสียงชมและเสียงติติงตามหลังเสมอ แต่ผลที่สังคมได้รับก็นับว่าคุ้มค่ากับการถูกติติง เพราะทุกวันนี้สังคมไทย รู้จักการตรวจสอบพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของคนว่าเป็นอย่างไร และอะไรที่ขัดต่อวัฒนธรรมไทยบ้าง โดยที่ วธ.ไม่ต้องออกมาร้องแรกแหกกระเชอเหมือนแต่ก่อน นี่คือผลพลอยได้ แต่จะมีประชาชนสักกี่คนที่จะรู้ว่าสิ่งเหล่านี้คือ ผลของการ กระตุ้นเตือน

หันกลับมาดูผลงานด้านการปรับปรุงกฎหมายของ วธ. เริ่มตั้งแต่ การจัดระดับความเหมาะสมของสื่อหรือเรตติ้ง จนถึง ร่าง พ.ร.บ.ภาพยนตร์และวีดิทัศน์ฉบับใหม่ ก็ถูกกระแสต่อต้านวิพากษ์วิจารณ์เป็นวงกว้าง โดยเฉพาะกลุ่มผู้ประกอบการ มองว่า เป็นการบังคับควบคุม ไม่ได้ส่งเสริม รวมทั้งไม่รับฟังความคิดเห็นจากประชาชน จึงทำให้ วธ.ถูกตัดสินจากสังคมว่า เป็นหน่วยงานเผด็จการ ทำให้ภาพลักษณ์ของ วธ.ดูจะติดลบในสายตาประชาชนบางกลุ่มมากขึ้น ถึงแม้ว่าทาง วธ.จะออกมาชี้แจงต่อสังคมว่า ได้พยายามเปิดรับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่าย แต่ก็อาจจะไม่เป็นผล เพราะเรื่องผลประโยชน์ เป็นสิ่งที่พูดกันได้ไม่ง่ายนัก อย่างไรก็ตาม ถ้ากฎหมายของ วธ. คลอดไม่ทันรัฐบาลขิงแก่ ก็อาจจะต้องรอลุ้นรัฐบาลหน้า และถ้า วธ.ผ่านศึกครั้งนี้ไปได้จะเป็นการวัดฝีมือกับการต่อสู้ในเรื่องของผลประโยชน์และความถูกต้อง

อย่างไรก็ตามไม่เพียงแต่ศึก นอกบ้านยังมีศึกภายในที่ต้องแก้ปัญหา โดยเฉพาะความอ่อนแอของบุคลากรรวมถึงระบบการทำงานของสำนักงานปลัด วธ.ที่ยังคงทำงานแบบตั้งรับ การทำงานยังคงรูปแบบเดิม ๆ ทำให้หัวเรือใหญ่อย่างเจ้ากระทรวงวัฒนธรรมถึงขั้นตัดพ้อว่า นี่คือ วัฒนธรรมองค์กรที่แก้ยาก

ที่ผ่านมา ถึงแม้ว่างานของ วธ. จะเป็นงานตามกระแสสังคม แต่คุณหญิง ไขศรี ยังคงมองว่า “การรณรงค์ หรืองานกิจกรรมต่าง ๆ วธ.สามารถทำได้ แต่ไม่จีรังยั่งยืน เมื่อหมดกระแส คนก็จะลืม ดังนั้นสิ่งที่ควรจะดำเนินการ ก็คือ การทำงานเชิงนโยบาย ด้วยการนำมิติทางวัฒนธรรมไปส่งเสริมความรู้แก่ประชาชน ให้รักษาวัฒน ธรรม เห็นคุณค่าของสิ่งที่เรามีอยู่ ตลอดจนสามารถยืนอยู่ได้ด้วยภูมิปัญญาของตนเอง โดยไม่ต้องพึ่งพาภาครัฐ จากการใช้โครงการวัฒนธรรม ไทยสายใยชุมชน เข้าไปฟื้นฟูวิถีชีวิตชุมชน ส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น พัฒนาห้องสมุดชุมชน ส่งเสริมอาชีพท้องถิ่น นี่คือ เป้าหมายหลักของ วธ. ที่จะทำให้เรื่องนามธรรมกลายเป็นรูปธรรม ถึงแม้จะเป็นเรื่องยาก ก็ต้องทำและต้องอาศัยระยะเวลาอย่างต่อเนื่องด้วย” ทั้งหมดนี้คืออีกมุมมองหนึ่งที่ผู้บริหารสูงสุดได้สะท้อนให้เห็น

ก้าวต่อไปของ วธ.ถึงแม้ว่า จะไม่มีคุณหญิงไขศรีดูแล ก็น่าจะเดินได้ถูกทาง เพราะได้มีการวางรากฐานของงานที่จะต้องทำและเกิดผลเป็นรูปธรรมกับประชาชน แต่ตราบใดถ้าผู้บริหารในฐานะข้าราชการประจำยังกำจัดจุดอ่อนที่มีอยู่ไม่ได้ ยังคงชอบงานกิจกรรม เน้นงานฉาบฉวย ไม่สามารถบริหารจัดการบุคลากรให้มีคุณภาพ ซื่อสัตย์ได้ จะทำให้งานโดยภาพรวมเกิดอุปสรรค ไม่มีคุณภาพ ส่งผลให้การแก้ไขปัญหาวัฒนธรรมที่กำลังอยู่ในยุคเสื่อมไม่ประสบผลสำเร็จ เพราะทุกวันนี้ถ้ายังเอาหูไปนาเอาตาไปไร่ ไม่เรียนรู้สิ่งใหม่ ไม่เรียนรู้คน หรือคิดกลวิธีเข้าถึงประชาชนให้เห็นคุณค่าของวัฒนธรรมไทย อย่างยั่งยืน เมื่อนั้น วธ. ก็เป็นเพียงแค่ชื่อที่ปรากฏในสังคมเท่านั้น

หันกลับมามองงานด้านศาสนา ที่ตีคู่มากับงานวัฒนธรรมกันบ้าง ซึ่งใน รอบปีที่ผ่านมา มีเรื่องที่น่ายินดี ก็คือ พระพลานามัย ของสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ที่ประทับ ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ทรงแข็งแรง และมีพระพักตร์ที่สดใสขึ้น สามารถออกประกอบศาสนกิจ ได้อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการเสด็จเจริญพระพุทธมนต์ ถวายพระพรพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวให้ทรงหายจากพระอาการประชวร ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

อีกมุมหนึ่งของเรื่องศาสนา ก็มีความร้อนแรงพอ ๆ กับเรื่องวัฒนธรรม เริ่มตั้งแต่ องค์กรชาวพุทธออกมาเรียกร้องและประท้วงให้มีการบรรจุ คำว่า พระพุทธศาสนา เป็นศาสนาประจำชาติในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 จนถึงขั้นอดอาหาร นอนในโลงศพ แต่ความพยายามก็ไม่ประสบผลสำเร็จ นอกจากนี้ องค์กรดังกล่าวยังออกมาประท้วง ภาพภิกษุสันดานกา ว่าเป็นการลบหลู่พระสงฆ์ ผลสุดท้ายเรื่องก็เงียบหายไป

พูดถึงสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) ต้องยอมรับว่าประชาชนส่วนใหญ่ยังไม่รู้จัก พศ.เนื่องจากโครงการต่าง ๆ ยังไม่เข้าถึงประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม รวมทั้งทิศทางการดำเนินงานสนับสนุนส่งเสริมพระพุทธศาสนาก็ยังไม่มีความชัดเจน และไม่ต่อเนื่อง ส่งผลให้ประชาชน เด็กและเยาวชน แม้กระทั่งพระสงฆ์ขาดการเอาใจใส่ในพระพุทธศาสนา ยังไม่นับรวมถึงปัญหาที่ พศ.ต้องเตรียมรับมือก็คือการปรับโครงสร้างที่จะมีการดึงงานด้านพุทธศาสนาจากกรมการศาสนามาไว้ที่ พศ. ซึ่งก็มีเสียงฮึ่ม ๆ ไม่พอใจให้ได้ยินเป็นระยะ ๆ แต่จนถึงขณะนี้ก็ยังต้องรอคำตอบจากรัฐบาลอยู่ดี

งานด้านพระพุทธศาสนาโดยภาพ รวม เชื่อว่าหลายคนคงอดคิดไม่ได้ว่า ที่ผ่านมากระแสจตุคามรามเทพทำให้ใครต่อใครเสียศูนย์กันไปหรือไม่ ลืมเสียจนกระทั่งการให้ความสำคัญในการนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาไปปฏิบัติอย่างจริงจัง ปล่อยให้กระแสการเคารพวัตถุมงคลแพร่สะพัด แม้แต่พระผู้ใหญ่หลาย ๆ รูปก็มีการจัดสร้างจตุคามรามเทพให้พุทธศาสนิกชนเช่าบูชาเช่นกัน จะมีเพียงพระสงฆ์เพียงไม่กี่รูปที่ออกมาต้านกระแส แต่ก็ดูเหมือนจะเจ็บตัวไปพอสมควร

การที่พระพุทธศาสนาจะเสื่อมถอยไม่ได้อยู่ที่การบัญญัติไว้ที่ไหน แต่ขึ้นอยู่กับการปฏิบัติของประชาชน ขณะที่พระสงฆ์ในปัจจุบันยังไม่สามารถทำให้ประชาชนเข้าใจแก่นแท้ของพระพุทธศาสนาได้อย่างจริงจัง ถ้าตราบใดผู้สืบทอดพระพุทธศาสนายังคงเน้นวัตถุ ไม่เน้นสอนให้คนเข้าใจ หลักธรรม ถึงจะมีการบัญญัติการนับถือพระพุทธศาสนาไว้ในบัตรประชาชน หรือในรัฐธรรมนูญก็ตาม ถ้าประชาชนขาดศรัทธาและไม่มีความรู้อย่างจริงจัง พระพุทธศาสนาจะอยู่ได้อย่างไร.