ช่วงนี้เป็นช่วงเทศกาลกินเจ คำว่า เจ หรือ แจ ในภาษาจีนมีความหมายในทางพุทธศาสนาฝ่ายมหายานว่า อุโบสถ และแปลได้อีกอย่างหนึ่งว่า ไม่มีคาว

ความหมายที่แท้จริงของคำว่า กินเจ คือ การรับประทานอาหารก่อนเที่ยงวัน หรือที่ชาวพุทธในไทยถือ อุโบสถศีล หรือการรักษาศีล 8

โดยหลังจากเที่ยงวันแล้วจะไม่รับประทานอาหารอีก แต่เนื่องจากการถืออุโบสถศีลของชาวพุทธฝ่ายมหายานไม่กินเนื้อสัตว์ จึงนิยมการไม่กินเนื้อสัตว์ ไปรวมกับคำว่า กินเจ ซึ่งเป็นการถือศีลไปด้วย

ทุกวันนี้ถึงแม้จะรับประทานอาหาร ทั้ง 3 มื้อ แต่ไม่กินเนื้อสัตว์ก็ยังคงเรียกว่า กินเจ ฉะนั้นความหมายก็คือ คนที่กินเจไม่ใช่เพียงแต่ไม่กินเนื้อสัตว์ แต่คนกินเจยังต้องดำรงตนให้อยู่ในศีลธรรมอันดีงาม มีความบริสุทธิ์สะอาดงดงามทั้งกาย วาจา และใจ และเป็นการถือศีลบำเพ็ญธรรมไปด้วยพร้อมกันจึงเรียกว่า กินเจที่แท้จริง

ผศ.เอกพล อ่อนน้อมพันธ์ อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอาหาร ม.ราชภัฏสวนดุสิต (มสด.) กล่าวถึงการกินเจว่า ในจังหวัดตรังและจังหวัดภูเก็ตมีประเพณีการกินเจที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันอย่างมากและปฏิบัติเป็นประเพณีสืบทอดกันมาระยะยาวจวบจนปัจจุบัน

สำหรับประชาชนทั่วไปก็นิยมกินเจกันในช่วงเทศกาลนี้ เนื่องจากมีอาหารเจขายและหลากหลายมากทั้งตลาด ห้างสรรพสินค้า หรือร้านอาหารทั่วไปก็หันมาจำหน่ายอาหารเจในช่วงเทศกาลนี้ เช่นเดียวกับมสด. ก็มีการจำหน่ายอาหารเจให้กับนักศึกษาและบุคลากรตลอดจนประชาชนทั่วไปที่มาใช้บริการ

ในมุมมองส่วนตัวมองถึงการกินเจว่ามีหลายลักษณะคือบางคนอาจกินเป็นกิจวัตร คือละเว้นการกินเนื้อสัตว์ ทั้ง 3 มื้อเป็นประจำ บางคนกินเฉพาะวันสำคัญๆ เช่น วันเกิด วันพระ หรือจะกินเจในเฉพาะเทศกาล ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลทั้งเวลาและโอกาส ผศ.เอกพลกล่าว

อาหารเจ นั้นจะเป็นอาหารที่ปรุงขึ้นมาจากพืชธรรมชาติล้วนๆ และที่สำคัญต้องไม่ปรุงด้วยผักฉุนทั้ง 5 ชนิดได้แก่ กระเทียม หัวหอม หลักเกียว กุยช่าย ใบยาสูบ เนื่องจากผักดังกล่าวเหล่านี้มีรสหนัก กลิ่นเหม็นคาวรุนแรงมาก

สำหรับประโยชน์ที่ได้รับจากการกินเจในด้านมุมมองทางศาสนาตนเองมองว่าเป็นการได้ทำบุญ หยุดทำบาป เกิดความสุขด้านจิตใจ ส่วนประโยชน์ด้านโภชนาการนั้นผู้ที่กินเจจะได้รับประทานพืชผักและผลไม้ที่มีประโยชน์มากมายหลายชนิด หลายๆ คนมองว่าการกินเจจะได้สารอาหารครบทั้ง 5 หมู่หรือไม่นั้น คงไม่ต้องห่วงเพราะในอาหารเจมีสารอาหารครบทั้ง 5 หมู่ โดยเฉพาะโปรตีนในพืชผักและผลไม้ซึ่งเป็นโปรตีนที่จำเป็นต่อร่างกายของคนเราโดยมีมากในอาหารประเภทถั่ว

นอกจากนี้อาหารเจยังมีรสชาติที่ไม่จัดเกินไป เช่น เผ็ดจัด เค็มจัด ขมจัด เปรี้ยวจัด หวานจัด ซึ่งจะส่งผลต่ออวัยวะหลักๆ ได้ ถ้าเรากินอาหารรสจัด เช่น อาหารรสเผ็ดจัดส่งผลต่อปอด รสเค็มจัดส่งผลต่อไต รสขมส่งผลต่อหัวใจ รสเปรี้ยวส่งผลต่อตับ และรสหวานส่งผลต่อม้าม

น.ส.ณัฐนิตย์ บุญมา นักศึกษาชั้นปีที่ 4 โปรแกรมวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการอาหาร มสด. กล่าวถึงการกินเจว่า ตัวเองกินเจทุกปีในช่วงของเทศกาลเป็นเวลา 10 วัน เนื่องจากกินเจกันทั้งครอบครัว และให้ความนับถือเจ้าแม่กวนกิมด้วย การกินเจปัจจุบันสามารถหารับประทานได้ง่าย และมีความหลากหลายมากขึ้น รวมทั้งรสชาติก็อร่อยใกล้เคียงกับอาหารปกติเพียงแต่ไม่มีเนื้อสัตว์เท่านั้น

นอกจากนี้ยังได้บุญและรู้สึกมีจิตใจที่แจ่มใสเป็นสิริมงคลกับชีวิต ร่างกายก็ได้รับประโยชน์จากการกินผักผลไม้และยังเห็นว่าการกินเจเป็นสิ่งที่สามารถทำได้ด้วยตัวเอง เพราะส่วนตัวไม่ค่อยได้ทำบุญหรือไปวัดบ่อยมากนัก จึงเลือกการกินเจเพื่อเป็นการทำบุญแทน

สำหรับการมองว่าวัยรุ่นไทยทั่วไปยังไม่นิยมการกินเจมากนัก ตนเองมีความเห็นว่าเป็นเรื่องส่วนตัว ส่วนใหญ่ที่กินเจจะกินกับครอบครัว เมื่อไปมหาวิทยาลัยหรือออกนอกบ้านก็เลิกกินจึงไม่ต่อเนื่อง และมองว่าอาหารเจรสชาติอาจไม่ถูกปากวัยรุ่นเท่าที่ควร นักศึกษาสาวกล่าว

น.ส.ศรัญญา บุญประเสริฐ นักศึกษาชั้นปีที่ 4 โปรแกรมวิชาสถิติประยุกต์ มสด. กล่าวว่า การกินเจนั้นได้รับประโยชน์มากทั้งร่างกายและจิตใจ ซึ่งปกติก็ไม่ชอบกินอาหารเจ เนื่องจากเห็นว่ารสชาติไม่อร่อย เลี่ยน มัน และชอบกินอาหารรสจัด แต่ปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงความคิดนี้แล้วเนื่องจากอาหารเจมีการเปลี่ยนแปลงและมีให้เลือกรับประทานหลากหลาย มีการดัดแปลงโปรตีนเกษตร เต้าหู้มาแทนเนื้อสัตว์ โดยมีลักษณะ รสชาติ ที่ใกล้เคียงกับอาหารปกติทุกอย่าง เช่น ขนมจีนน้ำยาที่ทำจากโปรตีนเกษตร แกงเขียวหวานลูกชิ้นปลาที่ทำจากโปรตีนเกษตร สามารถเลือกรับประทานได้มากขึ้นโดยเฉพาะช่วงเทศกาลกินเจ จะมีอาหารเจที่มีรูปร่างแปลกๆ และรสชาติอร่อยให้เลือกมากมาย และให้ประโยชน์กับร่างกายด้วย

น.ส.ภัทรพร รอดขำ นักศึกษาชั้นปีที่ 3 โปรแกรมวิชานิเทศศาสตร์ แขนงวิชาวิทยุโทรทัศน์ มสด. กล่าวถึงการกินเจว่า ตนเองไม่เคยกินเจได้เลย เนื่องจากชอบรับประทานอาหารรสจัด เคยกินบ้างแต่เป็นครั้งคราวเพื่อลองชิมรสชาติ และกินตามเพื่อนบ้างในช่วงเทศกาล สำหรับตนเองมองว่าการกินเจน่าจะเกิดจากความเชื่อและศรัธา และต้องการทำบุญไม่กินเนื้อสัตว์ แต่ก็ควรกินปริมาณที่พอควร เนื่องจากอาหารเจมีความมันและมีแป้งเป็นส่วนประกอบเยอะอาจทำให้อ้วนได้

สำหรับเทศกาลกินเจไม่ใช่แค่เทศกาลละเนื้อสัตว์มากินผัก แต่ยังมีเรื่องของการดำรงตนให้อยู่ในศีลธรรมด้วย

หน้า 25