โดย จตุพร พ่วงทอง

จากแนวคิดว่า บุคคลย่อมเสมอภาคกันในทางกฎหมาย เป็นอีกสโลแกนหนึ่ง ที่ กระทรวงยุติธรรม นำเสนอต่อประชาชน เพื่อตอบสนองและแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านความยุติธรรมในสังคม

เพราะความยุติธรรมเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้สังคมเกิดความเหลื่อมล้ำ

เช่น เมื่อคนยากจนถูกจับดำเนินคดีถ้าไม่มีเงินก็ต้องติดคุก ทั้งๆ ที่เป็นเพียงคดีเล็กน้อย เพียงเพราะไม่เงินประกันตัว

ดังนั้น กระทรวงยุติธรรม ในยุคที่ นายชาญชัย ลิขิตจิตถะ อดีตประธานศาลฎีกา เป็นเจ้ากระทรวง และนายจรัญ ภักดีธนากุล อดีตเลขาธิการประธานศาลฎีกา เป็นปลัดกระทรวง

จึงพยามหาทางอุดช่องโหว่แห่งความเหลื่อมล้ำด้วยการตั้ง กองทุนยุติธรรม ช่วยเหลือชาวบ้านที่ด้อยโอกาสทางสังคม ให้ได้รับความเท่าเทียมกันในกระบวนการยุติธรรม

กองทุนยุติธรรมถือเป็นนวัตกรรมใหม่ในกระบวนการยุติธรรม เพื่อให้ทุนสนับสนุนแก่ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนจากการเป็นผู้ต้องหาหรือเหยื่อในคดีอาญาหรือคดีอื่น

โดยเฉพาะอย่างยิ่งบุคคลที่มีฐานะทางการเงินหรือฐานะทางเศรษฐกิจที่ย่ำแย่ ซึ่งเป็นการช่วยยกระดับความสามารถในการใช้สิทธิหรือปกป้องคุ้มครองสิทธิของตัวเองตามกฎหมาย

ซึ่งแนวทางดำเนินการของกองทุนยุติธรรม ได้วางเกณฑ์การช่วยเหลือทางกฎหมายไว้ 3 ทาง คือ

1.สนับสนุนเงินหรือค่าใช้จ่ายในการวางเงินประกันการปล่อยตัวชั่วคราว 2.สนับสนุนเงินหรือค่าใช้จ่ายจ้างทนายความว่าความในคดีอาญา คดีแพ่ง และคดีปกครอง และ 3.สนับสนุนเงินค่าใช้จ่ายในการชำระค่าธรรมเนียมศาลในคดีแพ่งและคดีปกครอง

ขณะที่การบริหารกองทุนยุติธรรม จะเป็นรูปแบบคณะกรรมการจากหลายหน่วยงาน

โดยมีปลัดกระทรวงยุติธรรม เป็นประธานกรรมการ มีผู้อำนวยการสำนักงานกิจการยุติธรรม เป็นเลขานุการ มีเจ้าหน้าที่จาก กระทรวงการคลัง ตำรวจ อัยการ ศาล ร่วมเป็นคณะกรรมการ

ซึ่งคณะกรรมการจะกำหนดนโยบาย หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการจ่ายเงินกองทุนรวม

รวมทั้งพิจารณาคัดกรองรูปแบบคดีที่เข้าสู่เกณฑ์ของระบบกองทุน

สำหรับเงินงบประมาณของกองทุนยุติธรรมก้อนแรกจะเป็นเงินงบประมาณ ประมาณ 20,000,000 บาท

จากการเปิดให้บริการ 1 ปีที่ผ่านมามีประชาชนแวะเวียนมาใช้บริการกว่า 100 คดี แต่เข้าหลักเกณฑ์เพียง 11 คดีเท่านั้น

สำหรับคุณสมบัติผู้ขอรับการสนับสนุน

1.ผู้ขอรับการสนับสนุนเงินจากกองทุนยุติธรรมต้องเป็นบุคคลธรรมดา

2.มีรายได้ต่ำ

3.ต้องไม่เคยถูกปฏิเสธ การจ่ายเงินจากกองทุน หรืออยู่ระหว่างการได้รับความช่วยเหลือจากกองทุนหรือเป็นผู้ไม่ปฏิบัติตามสัญญา

สำหรับหลักเกณฑ์การพิจารณาของคณะกรรมการ จะดูว่ากองทุนยุติธรรมสามารถช่วยเหลือได้ไม่เกินขีดความสามารถ รวมทั้งดูลักษณะของโอกาสในการแพ้ชนะคดี และคดีจะส่งผลกระทบต่อกระบวนการยุติธรรมของประเทศหรือไม่

ซึ่ง นายจรัญ ในฐานะประธานคณะกรรมการ บอกถึงแนวทางการช่วยเหลือว่า การนำเงินของรัฐมาจัดตั้งเป็นกองทุนยุติธรรม เงินจะต้องใช้ช่วยเหลือประชาชนผู้บริสุทธิ์แต่ยากจน ขาดโอกาสในการต่อสู้คดีเท่านั้น

ในแต่ละคดีเชื่อว่าจะใช้เงินไม่มาก โดยเฉพาะค่าหลักทรัพย์ประกันตัวและค่าธรรมเนียม ศาล

โดยจะได้คืนหลังคดีสิ้นสุด ซึ่งผู้ต้องหาร้อยละ 90 มักจะไม่หลบหนีคดี หากใครมีพฤติกรรมจะหลบหนีคดี จะไม่ได้รับความช่วยเหลือจากกองทุนยุติธรรม

ประชาชนผู้เดือดร้อนสามารถยื่นคำขอรับการสนับสนุนได้ที่กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพหรือในส่วนภูมิภาคยื่นได้ที่สำนักงานยุติธรรมจังหวัดทุกจังหวัดตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป นายจรัญกล่าวทิ้งท้าย

หน้า 12